Şeyx Əhməd Salyani kimdir?
Şeyx Əhməd Salyani (Əhməd Məhəmmədəli oğlu Hüseynzadə) 1812-ci ildə Salyanda anadan olub. O, Qafqaz müsəlmanlarının ilk şeyxülislamı Məhəmmədəli Hüseynzadənin oğlu və məşhur mütəfəkkir Əli bəy Hüseynzadənin babasıdır.
Təhsili və fəaliyyəti
Əhməd Hüseynzadə ilk təhsilini Qafqaz Müsəlman Ruhani məktəbində alıb, daha sonra İraqda dini təhsilini davam etdirib. Təhsilini bitirdikdən sonra Tiflis və Gəncə bölgələrində dini vəzifələrdə çalışıb, elmi və ədəbi fəaliyyətlə məşğul olub. 1862-ci ildə Zaqafqaziya şeyxülislamı təyin edilib.
Maarifçilik fəaliyyəti
Şeyx Əhməd Salyani maarifçi alim kimi tanınıb, dünyəvi elmlərin öyrənilməsini təşviq edib. O, riyaziyyat, coğrafiya və tarix kimi sahələrin əhəmiyyətini vurğulayıb. Onun fikrincə, insan özünü tanımaq üçün həm dini, həm də elmi biliklərə yiyələnməlidir.
Yaradıcılığı və əsərləri
Gənc yaşlarından yazıb-yaratmağa başlayan Şeyx Əhməd Salyaninin əsərləri ərəb, fars və rus dillərində yayılıb. Onun “Tarixi-ədəbiyyati-türk” əsəri türk xalqlarının ədəbiyyatı, dili və tarixi haqqında mühüm məlumatlar ehtiva edir.
Vəfatı və xatirəsi
Şeyx Əhməd Hüseynzadə 1884-cü ilə qədər şeyxülislam vəzifəsində çalışıb, 1887-ci ildə Tiflisdə vəfat edib. Onun məzarı uzun illər ziyarət edilib. Əli bəy Hüseynzadə babasının portretini çəkib, bu əsər Azərbaycan rəssamlığının ilk nümunələrindən sayılır.
Töhfələri
Şeyx Əhməd Salyani Qafqazda dini idarəçiliyin formalaşmasına, maarifçilik ideyalarının yayılmasına və türk ədəbiyyatı tarixinin öyrənilməsinə böyük töhfələr verib.