Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyası, əlillik müddətində pensiya yaşına çatan şəxslərin əmək pensiyalarının müddətsiz təyin edilməsi ilə bağlı mühüm bir qərar qəbul edib. Bu qərar, vahid məhkəmə təcrübəsinin formalaşdırılmasına yönəlib.
İşin mahiyyəti:
İddiaçı, 2017-ci ildən etibarən dövlət qulluqçusu olaraq II qrup əlilliyə görə əmək pensiyası alıb. Pensiya, əlillik müddəti ilə məhdudlaşdırılaraq 2022-ci ilin iyul ayında dayandırılıb. İddiaçı, pensiya yaşına çatdığını əsas gətirərək, əlilliyə görə təyin edilmiş pensiyanın müddətsiz hesablanmasını və ödənişlərin bərpasını tələb edib. Lakin, cavabdeh inzibati orqan, sığorta stajının 25 ildən, dövlət qulluğu stajının isə 15 ildən az olduğunu əsas gətirərək müraciəti rədd edib.
Məhkəmə prosesi:
Birinci instansiya məhkəməsi şikayəti rədd etsə də, apellyasiya instansiyası bu qərarı ləğv edərək iddianı təmin edib və pensiyanın müddətsiz hesab olunmasına qərar verib. Cavabdeh, bu qərardan kassasiya şikayəti verib.
Ali Məhkəmənin qərarı:
Ali Məhkəmə, kassasiya şikayətini təmin etməyərək apellyasiya instansiyasının qərarını qüvvədə saxlayıb. Qərarda bildirilib ki, əgər şəxs əlillik dövründə pensiya yaşına çatırsa və əlillik statusu qüvvədədirsə, əlilliyə görə əmək pensiyası ömürlük təyin edilməlidir və bunun üçün əlavə müraciətə ehtiyac yoxdur.
Qanunun təhlili:
Məhkəmə kollegiyası, “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 32.2-ci maddəsini təhlil edərək, pensiya yaşına çatmış əlillərə əlilliyə görə əmək pensiyasının ömürlük təyin edilməsinin imperativ qaydada nəzərdə tutulduğunu vurğulayıb. Bu halda, əlilliyin yenidən qiymətləndirilməsi və ya şəxsin əlavə müraciəti tələb olunmur. Əsas şərt, şəxsin qanunla müəyyən edilmiş pensiya yaşına çatması və həmin anda əlillik statusunun mövcud olmasıdır.
Məhkəmənin əlavə qeydləri:
Məhkəmə kollegiyası qeyd edib ki, şəxsə əvvəllər əlilliyə görə pensiya müəyyən müddətə təyin olunsa belə, həmin müddət ərzində pensiya yaşına çatdıqda, onun pensiyasının ömürlük təyin edilməsi hüququ yaranır. Bu hüququn reallaşdırılması əlavə formal prosedurlarla məhdudlaşdırıla bilməz.
Qərarda vurğulanıb ki, pensiya hüquqlarının təmin edilməsi inzibati orqanın vəzifəsidir. İnzibati orqan, şəxsin yalnız əleyhinə olan halları deyil, onun xeyrinə olan halları da araşdırmalı, hüquq və vəzifələrini izah etməli və qanunun tətbiqini öz təşəbbüsü ilə təmin etməlidir. Qanunda birbaşa nəzərdə tutulmayan formal tələblər, şəxsin sosial təminat hüququnun həyata keçirilməsindən imtina üçün əsas ola bilməz.